kloosters in de alblasserwaard

De Alblasserwaard kende in de middeleeuwen een verrassend rijke kloostercultuur. Vooral Gorinchem ontwikkelde zich tot een belangrijk religieus centrum, met meerdere vrouwen- en mannenkloosters. Daarnaast stonden er kloosters in Arkel en Brandwijk, terwijl Noordeloos mogelijk een uithof kende. Hoewel vrijwel alle gebouwen verdwenen zijn, leven hun verhalen voort in archieven, toponiemen en enkele tastbare resten.

Gorinchem: het religieuze hart van de regio

Gorinchem bezat drie grote kloosters die een belangrijke rol speelden in het religieuze en sociale leven van de stad.

• Agnietenklooster (vrouwenklooster, 1401)
  Gesticht door Elze, weduwe van Floris Spronck, en toegewijd aan de heilige Agnes. Het klooster werd in 1407 uitgebreid met een kapel. Na de plunderingen door de watergeuzen in 1572 raakte het complex in verval en werd het grotendeels gesloopt. Enkele bouwresten zijn nog zichtbaar aan de Groenmarkt en Boerenstraat.
• Begijnhof / Augustinessenklooster (1391–15e eeuw)
  Begonnen als Begijnhof, later omgevormd tot een klooster van Augustijner kanunnikessen. De kloosterkerk werd in 1402 ingewijd. Na plunderingen in 1566 en 1572 werden delen van het complex verbouwd tot ziekenhuis (1598) en Oude Vrouwenhuis (1604).
• Minderbroedersklooster (15e eeuw)
  Een klooster van de Observanten (Franciscanen), gelegen aan de Broerensteeg. Ook dit klooster werd in 1566 en 1572 geplunderd. In 1579 volgde de afbraak; het terrein werd later de Varkenmarkt.

Arkel: klooster Mariënhage (1449)

In 1449 stichtten 25 zusters uit het Gorcumse Agnietenklooster het klooster Mariënhage, gewijd aan de Maagd Maria. Het lag op de rechteroever van de Linge, op een terrein dat nog altijd “Het Klooster” heet. Door oorlogsomstandigheden verhuisde de gemeenschap in 1558 naar Utrecht.

Brandwijk: St. Martinusklooster / Maria Ten Donk (1424)

Brandwijk was de locatie van een Cisterciënzer vrouwenklooster, oorspronkelijk een dubbelklooster van Regulieren/Augustinessen. Vanaf 1439 stond het bekend als Maria Ten Donk. Van de gebouwen is niets bewaard gebleven, maar het klooster speelde eeuwenlang een rol in de lokale religieuze geschiedenis.

Noordeloos: klooster of uithof?

19e‑eeuwse bronnen vermelden een klooster in Noordeloos, maar onderzoek wijst uit dat het waarschijnlijk ging om landbezit van het Utrechtse vrouwenconvent St. Servaes. Mogelijk stond er een uithof, maar van kloostergebouwen is nooit sprake geweest.

Belang van de kloosters

De kloosters tonen de religieuze en maatschappelijke structuur van de Alblasserwaard in de middeleeuwen. Ze laten ook zien hoe plunderingen, Reformatie en oorlogen het kloosterleven beëindigden. De kloosters verklaren hedendaagse toponiemen zoals Zusterstraat, Zustersteeg en Het Klooster en vormen tot slot een waardevolle bron voor erfgoed, lokale geschiedenis en cultuurtoerisme.

Deze informatie is samengesteld uit verschillende bronnen waaronder De Alblasserwaard door C.L. van Groningen en Wikipedia.