kerkelijke gebouwen
De Alblasserwaard kent een ononderbroken ontwikkeling van kerkbouw vanaf de middeleeuwse oorsprong, reformatie‑aanpassingen, 19e‑eeuwse verbouwingen en 20e‑eeuwse restauraties.
Middeleeuwse kerken: groei, verval en herbouw
Van 27 dorpen in de waard gaat de kerkgeschiedenis terug tot een middeleeuwse parochiestichting. Toch zijn veel kerken niet in oorspronkelijke vorm bewaard door:
- Oorlogsschade (Gelderse troepen, Spaanse troepen, Franse inval).
- Stormen en overstromingen, vaak leidend tot vloerophogingen of zelfs verplaatsing van kerken (bijv. Alblasserdam).
- Brand (o.a. Sliedrecht 1762, Streefkerk 1914, Ameide 1953).
- Verwaarlozing en financiële problemen, waardoor delen werden afgebroken of ingekort.
Veel kerken werden in de 18e en vooral 19e eeuw ingrijpend verbouwd, vaak met gietijzeren ramen, nieuwe kapconstructies en gewijzigde plattegronden.
Kapellen en kloosters
De waard kende diverse kapellen en meerdere kloosters, waarvan bijna niets resteert.
De 19e eeuw: de grote verbouwingsgolf
Vrijwel alle kerken ondergingen in deze eeuw grote restauraties of volledige nieuwbouw. Voorbeelden zijn:
- Gorinchem: middeleeuwse Grote Kerk afgebroken (1844), nieuwe kerk 1849–1851.
- Alblasserdam: nieuwe koepelkerk (1854), later weer gesloopt.
- Arkel: achthoekige centraalbouw (1899).
- Groot‑Ammers: nieuwbouw 1857, uitbreiding 1898.
- Hoogblokland: nieuwbouw 1880.
- Schelluinen: middeleeuwse kerk gesloopt 1899, nieuwbouw.
De 20e eeuw: restaureren in plaats van slopen
Rond 1900 verandert de mentaliteit: behoud wordt belangrijker.
- Langerak: grote restauratie 1911, opnieuw 1967–1969.
- Giessen‑Oudekerk: toren in slechte staat, noodgalerij 1924, restauratie 1941.
Andere kerken kregen plannen, maar vaak ontbrak geld.
Bekijk hier het overzicht kerkelijke gebouwen.
Deze informatie is samengesteld uit verschillende bronnen waaronder De Alblasserwaard door C.L. van Groningen en Wikipedia.
